صبح فردا به سختی بیدار شدیم. هول داشتم به نماز برسیم. آدمیم دم در هتل ولی اتوبوس رفته بود!. از اطلاعات هتل مسافت را سوال کردم .دو نفری با خانمم راه افتادیم پیاده به سمت حرم نبوی. از هتل ما َرشوان تا حرم کمتر از ۸ دقیقه راه بود. به نماز صبح رسیدیم. بعد از نماز صبح حسینآقا- همان مدیر کاروانمان- تلفنی خبرم کرد که کاروان بین حرم و بقیع  تجمع کرده و روحانی کاروان داشت زیارت میخواند. بعد از زیارت مردها عازم بقیع شدند که زنها  به قبرستان راهی نداشتندو  در همان محل منتظر مردها شدند. روحانی کاروان - اقای جلالی نیا - دقیق و شمرده شمرده یکی یکی قبرها را توضیح داد. به هتل که برگشتیم ۸.۲۰ بود(البته به وقت مدینه که ظاهرا با وقت مکه کمی تفاوت داشت!) . بعد از صبحانه بساط جلسه اصطلاحا مناسک برقرار بود تا ساعت ۱۰! ۱۰ بود که برای استراحت بهاتاق رفتیم.هم من و هم خانمم خیلی خسته بودیم. تا مناز ظهر فرصت استراحت بود.

اهل کاروان همه غریبه اند و خانمم با کسی نمی جوشد. بیشتر باید باهم باشیم. نماز عصر را نخوانده  برگشتیم. برگشتنا هوا گرم بود. ما هم پیاده و خسته. من که پاهایم درد گرفته بود. ناهار هتل در دو سالن مجزی مردانه و زنانه صرف میشد. جوجه کباب روز اول آشکاراایرانی مینمود. و نسبت به تجربه سال۸۲ ام  ایرانی تر هم شده بود. کارمند ایرانی هتل خیلی تحکم آمیز همه را یکی یکی مثل شانه تخم مرغ طوری پشت میز می نشاند که تا هیچ میزی قبل ازپر شدن میز قبلی به هیچ نحو!! اشغال نشود.جهاز ناهارمان ماست و نوشابه و موز بود. طبق معمول پرواربندی مدل حجو زیارت شروع شده بود.

هنوز ساعتهای نمازشان دستم نیامده ! تا من و خانمم راه بیافتیم حوالی ۶.۳۰ اذان مغربشان را سردادند و حوالی ۶.۵۰ شب ۲/۱/۸۸ همه چشمهای آدمهای از حرم برگشته یک زن و شوهر را میدیدند که غرولند کنان برعکس همه به سمت حرم میرودند. نماز جماعت را با وجود غرولندهای دونفره مان از دست داده بودیم.

بالاخره بعد از ۳۰ سال برای اولین بار بچه حسین آقا . جناب باراک خان اوباما به عنوان اولین سیاستمدار امریکایی از عبارت - جمهوری اسلامی ایران - استفاده کرد.

عشاق ارتباط با امریکا این را به معنای به رسمیت شناختن نظام سیاسی فعلی ایران توسط آمریکاییها دانسته اند.

...تقریبا تا ۶ عصر به وقت ایران معطل شدیم. جالب بود که در بنرهای تبلیغاتی خوشآمدگویی دومین زبان از بالا فارسی بود. ظاهرا بزرگترین خریداران و زائران بعد از عربها ما هستیم و در عین حال بایستی انگشت نگاری هم بشویم. ۶.۳۰سوار اتوبوسها شدیم. خسته بودیم. نیمه چرتی و نماز بین راهی آنهم در نمازخانه ای نه چندان تمیز و البته خلوت ... شام را در توقف دوم خوراندندمان! . رستوران قرق ایرانیها بود . سوار اتوبوس که شدیم خوابم برد طوری که چشمم را باز کردم و مناره های حرم نبوی را دیدم... دو ساعتی به راحتی خوابم برده بود.هتل نامش رشوان بوددر حاشیه خیابان ملک فیصل و حرم نبوی از آنجا دیده نمیشد.اسبابها را خودمان خالی کردیم. اتاقما کمتر از ۱۰ متر مربع فضا بود به علاوه یک فضای بهداشتی مستقل و جمع اتاق ما و یک اتاق دیگر میشد یک سوئیت.خوشبختانه اتاقها از نظر بهداشتی و استراحت مجزا بود.

دوباره رفتم همکف . هنوز حسین- همان مدیر کاروانمان - میدوید . خستگی را به چهره اش راه نداده بود. چمدانهایش هنوز در همکف مانده بود. قبول نکرد کمکش کنم....

دو ماهی میشد که با کلی پیگیری و به زحمت انداختن چند نفر . سر از کاروان دوست عزیزی درآوردیم. کاروان از سبزوار بود و تقدیر بود از آشناها دور باشیم. بالاخره .کم کم به پدرمادرها گفتیم و از اینکه دیر گفتیم دلخور شده بودند. سرانجام ۳۰ اسفند رسید . ساعت۱۵ و ۱۳دقیقه عصر تحویل سال ۸۸ در حرم مطهر امام رضا(ع) بودیم . بعد از آن برنامه پری داشتیم. و تقریبا تا صبح نخوابیدیم. بالاخره صبح زمان جدایی رسید. حوالی ۶.۳۰ صبح در فرودگاه شهیدهاشمی نژاد مشهد بودیم که کاروان اقوام ! مارا دیدند و به قول معروف لو رفتیم و سورپریز شدند! نگو آنها هم در قالب کاروانی همزمان عازم بودند. حوالی ۸ صبح از همه خداحافظی کردیم. پرواز ماهان بود و سه تا کاروان (حدودا هر کاروان بین ۱۴۵تا۱۲۰ نفر) در یک پرواز باهم بودیم.

۹.۳۰صبح هواپیما باند پرواز فرودگاه را ترک کرد . حوالی ۱۰.۳۰ صبح به وقت ایران به ما ناهار دادند! و سرانجام حوالی ۱۳.۱۵ به وقت ایران هواپیمای ما در جده نشست. به سالنی با پنجره های تمام قد و دوجداره مشرف به فرودگاه و آفتاب سوزنده و شرجی اش راهنمایی شدیم. تجدید وضویی . نمازی سفری. ومعطلی طولانی مدتی تا کاروان به گیتهای خاص هدایت شد. تازه مراسم انگشت نگاری و عکاسی از ایرانی ها شروع شد.

تقریبا تا ۶ عصر به وقت ایران معطل شدیم. جالب بود که در بنرهای تبلیغاتی خوشآمدگویی دومین زبان از بالا فارسی بود . ظاهرا بزرگترین خریداران و زائران بعد از عربها ما هستیم. و در عین حال بایستی انگشت نگاری هم بشویم.....

۱/۱/۸۸ رفتیم و ۱۳/۱/۸۸ برگشتیم. خاطراتم را خلاصه نوشته ام. به زودی خاطراتم را ارائه خواهم نمود .ان شا ا...

بسم ا... النور

 پايتخت معنوي نيازي به بودجه دولتي ندارد ! گنج را با يد مديريت كرد .

مشهد ، ناجي اقتصاد ايران اسلامي در بحران اقتصاد جهان؛

 

محمد هادي عرفان . مدرس دانشگاه

 

مقدمه:

 عيد نوروز سال 87 بنابرآمارهاي تقريبي شهرداري مشهد قريب به 5.500.000 نفر به مشهد آمدند . بصورت ميانگين هر زائر 5.5 روز اقامت نمود . و حدودا هر زائر هر روز حدود 200.000 تومان هم در مشهد هزينه نمود. با يك حساب ساده رقمي كه به آن ميرسيم معادل 6.000ميليارد تومان – تقريبا 6 ميليارد دلار -  است .

اين همان زائري است كه فرياد مديران شهري در مشهد به بي پول بودنش بلند است. اقتصاد ايران تنها طي 15 روز اول سال 1387 توانست 6ميليارد دلار به اقتصاد مشهد مقدس تزريق كند.

با وجود  آمار تقريبي 20 ميليون زائر سالانه براي مشهد ؛ حداقل برآورد تزريق ساليانه نقدينگي به مشهد به نظر ميرسد بيش از 20 ميليارد دلار باشد!!

طي دهسال گذشته عبدا... پادشاه عربستان با درك درست از آينده قطعا رونق دار سفرهاي زيارتي حاجيان ؛ بيش ا ز12 ميليارد دلا ردر مدينه منوره هزينه نموده است . و چشم انداز مكه 2012 نيز كاملا اعتماد واعتقاد عربها را به توان بالقوه و بالفعل اقتصاد مبتني بر زيارت مي رساند.

اما در كشور ما  ، اين روزها شاهد بحث داغ تخصيص بودجه به پايتخت معنوي هستيم . من اسم اين كار را  پول ريختن در گنج مي گذارم. مشهد با بدبينانه ترين برآوردها هم  ميتواند و بايستي نقش پررنگ موتور اقتصاد ملي را ايفا كند .

 

1)    مدل اقتصادي زائر محور

 

بنا بر آمار هاي موجود حدودا هر سه سال همه جمعيت ايران اسلامي به مشهد مشرف ميشوند. كاري نداريم كه آيا ميشود اين سه سال را تبديل به دو سال نمود و آيا ميزان روز  اقامت زائر در مشهد مطلوب است ؛ يا بايستي براي افزايش آن كاري انجام داد.  اما به هر حال ، براي حدود 60.000.000 زائر در هر سه سال بايستي در مقياس ملي دستگاهها ملزم به برنامه ريزي شوند. اين برنامه ريزي شامل:

1-1-  تاليف وتصويب  چشم انداز 1420 مشهد  در مجمع تشخيص مصلحت نظام و عنايت و توشيح رهبري معظم انقلاب و هماهنگي آن با كليات استراتژيهاي نظام

1-2-     حضور و مشاركت آستانقدس رضوي در حقوق و تكاليف برگرفته از نياز به پاسخگويي به زائر (خدمات فرهنگي، خدمات رفاهي ، خدمات حمل و نقلي ، خدمات درماني ،  و...و عضويت در نهادهاي تصميم گير مانند ، مجمع تشخيص مصلحت، شوراي عالي انقلاب فرهنگي، شوراي عالي اقتصاد، شوراي عالي حمل و نقل ، شوراي عالي شهرسازي و معماري و...)

1-3-         طرح توسعه راه آهن ريلي بر محوريت اين آمار

1-4-         طرح توسعه فرودگاهي مشهد و درصورت نياز تاسيس دومين فرودگاه در مشهد

1-5-         ارتقاي كيفيت محورهاي زميني منتهي به مشهد مقدس و رساندن تلفات جاده اي به حداقل

1-6-     هماهنگي آموزش عالي با چشم انداز مشهد به نحوي كه ،  صبغه زيارتي مشهد در تداوم و گسترش يا عدم گسترش و كاهش فعاليتهاي مراكز آموزش عالي مدنظر قرار گيرد.( راه اندازي دانشگاههاي غيرانتفاعي بدون خوابگاه براي دختران و پسران مجرد و سرريز هاي اجتماعي و اخلاقي آن و يا تغيير هويت مشهد زيارتي به مشهد به عنوان قطب علمي ، تقويت حوزه هاي علميه بارگاه رضوي متوازن با دانشگاه ها ، دورخيز حساب شده براي پذيرش دانشجويان خارجي در محيط ديني شهر مشهد و پرورش هدفمند آنان)

1-7-         هماهنگي وزارتخانه هاي صنعتي با نوع توسعه مشهد با اولويت صنايع غيرآلاينده مرتبط با صنعت و خدمات مربوط به زائران

1-8-     هماهنگي وزارتخانه نيرو و نفت و ارتباطات در نوع خدمات و پيش بينيهاي دورنگر در حوزه هاي آب ؛ فاضلاب، برق و گاز و شبكه قدرتمند تلفن همراه داخلي و بين المللي ( براي افق 35.000.000 زائر )

1-9-     هماهنگي وزارت مسكن و وزارت كشور با الهام از تجربه نامناسب بهسازي بافت پيراموني حرم و گرايش مشخص به سمت پراكندن هتلها و مراكز اقامتي در اقصي نقاط مشهد و توزيع متوازن زائر – به عنوان موتور اقتصادي سراسر شهر – بجاي تمركز در تجربه فعلي بهسازي پيرامون حرم.

 

بر اين اساس مشهد مي تواند با ايفاي نقشي هدايتگر و زير  نظر مستقيم رهبر انقلاب ؛ تمام توان خود – اعم از آستانقدس و ساير نهادها – را به عنوان موتور اقتصاد ايران ايفا نمايد. اقتصادي كاملا بومي و متكي به درآمدي سالم ، معنوي ، سازنده، و پربركت . اقتصادي كه ميتواند به خلاف اقتصادهاي توريست محور كه در بحرانهاي اقتصادي شكننده اند ، همچنان سربلند بماند . چرا كه سفر به مشهد ، سفري اعتقادي است و هر خانواده مومن ايراني ، سعي دارد با وجود همه مشكلات ، هر چند سال ، توان مالي خود را براي اين چنين سفري ذخيره كند.

قطعا با رصد دائمي رفتار زائر حتي ميتوان ركود در اقتصاد را با هدايت و تشويقهاي مناسب به زيارت ؛ پايان داد و بر بحرانهاي كمرشكن اقتصادي غلبه نمود.

با وجود سفر چندين باره تمامي بزرگان نظام به مشهد در طول سال  ؛ سازوكار نظارتي اين پيشنهاد كاملا فراهم است .

بديهي است در صورت عدم ورود مديريت كشور به اين عرصه ، حجم عظيم سرمايه هاي ملي و داخلي به شيوه اي ارگانيك و مردمي به سوي عتبات عاليات و حرمين شريفين سرازير خواهد شد . كما اينكه در عاشوراي امسال بيش از 9 ميليون زائر به كربلاي معلي  مشرف شده بودند.

نگارنده به اين دو مكان مقدس به مانند رقيب نگاه نمي كند اما اذعان دارد در صورت عدم برنامه ريزي براي مشهد ، حجم سرريز مالي وتوان بالقوه اقتصادي زائرين ايراني  به عراق و عربستان منتقل خواهد شد.

تمام اين تفصيل براي اين است كه اقتصاددانان كشور برآن باشند تا با توجه دقيق به اين گفتار ؛ مدل اقتصادي زائر محور را براي توسعه آتي جمهوري اسلامي طراحي نمايند.

در اين مدل به موقع ميتوان نقدينگي را از بازار سرمايه جمع نمود و به موقع هم ميتوان نقدينگي را از مشهد به سراسر كشور پمپاژ نمود.

 

2)   هم افزايي ترانزيتي مشهد

 

2-1- مشهد ؛ تقريبا مركز ثقل جغرافيايي اكو بشمار ميرود اگر در دهه 1370 مركز جغرافيايي اين سازمان تهران يا اصفهان بود ؛ امروزه با گسترش اكو به شمال ، مركز جغرافيايي اكو ؛ قطعا مشهد است . پيام فرهنگي انقلاب اسلامي ؛ چه ظرفي بهتر از اين پتانسيل سراغ دارد تا به دليل – و نه بهانه – مركزيت جغرافيايي مشهد ؛ نور تابناك خود را به سراسر اكو بتاباند. حداقل انتظار از اين مركزيت ، ايجاد فرودگاهها و پايانه ها و زيرساختهاي لازم – مركز كنفرانسها ، هتلها ، گمركات وشبكه هاي ماهواره اي ، ايرلاينهاي مستقل اكو و... است. اكو دارا 400.000.000 مسلمان و 650 ميليارد دلار درآمد است.

 

3)  مشهد ، نماينده اكو در مقياس جهاني

 

اكو ، واسطه امن ومطمئن ميان دو اتحاديه بزرگ شانگهاي و آ سه آن با اتحاديه اروپاست . اكو توانسته است در وانفساي فروپاشي اقتصادي اتحاديه اروپا ، رويكرد تجميع وهمگرايي را به خوبي برگزيند. كه اجلاس سران در تهران نمونه خوبي از اين همگرايي هوشمندانه است . اكوميتواند و تقريبا از نظر جغرافيايي مجبور است به عنوان بهترين و تنها  گزينه،  سكوي ارتباط دو اتحاديه بزرگ ، شانگهاي و آ سه آن با اتحاديه اروپا باشد.

و بسيار مناسب است كه مشهد ؛ نقش بين المللي قابل قبولي در اين ميانه و به نمايندگي از اكو ايفا نمايد.

4)  تنظيم سرعت توسعه با مشهد

 

به ادعاي نگارنده ، هم اکنون و طي سي سال گذشته ؛ مشهد دربهترين حالت ، از اندکي توجه بيشتر در نظام بودجه ريزي دولتي برخوردار بوده است . اين در حاليست که اعتقاد به قدرت اقتصادي مدل زائر محور ، الزام ميکند که منشاء تمام محاسبات ، سرعت توسعه مشهد باشد و توسعه کشور با اين سرعت تنظيم گردد.

5)   اثر معنوي و متبرک اين قدرت اقتصادي

بديهي است علاوه بر موارد فوق ، قطعا اثر روحاني سفر به مشهد کشور را از بسياري از آفات اجتماعي- فرهنگي- سياسي- اقتصادي و... مصون خواهد داشت. و به برکت وجود مرقد حضرت ثامن الحجج(ع) ميتوان از اين نظر هم بهره کافي جست.

 

6)   نتيجه گيري:

مشهد ، در آخرين روزهاي سال 1387 با نظر مجلس شوراي اسلامي از2ميليارد تومان اعتبار دولتي بهره گرفت! و اين در حالي است که مشکل از نگاه مديران و نحوه مديريت شهر است وگرنه شهري که در 15 روز قادر به جذب چند ميليارد دلار باشد. قطعا نيازي به اين تخصيصها ندارد.

براي مشهد همانطور که در سطور بالا ذکر شد بايستي نهادهاي حاکميت به اعتقاد پايتختي برسند و خودشان هماهنگ با چشم انداز کشور و مشهد براي نيل به مشهدي بهتر بودجه و مهمتر از آن پروژه تعريف و اجرا کنند. درغير اين صورت اعتبارات ريز در حد واندازه 2 ميليارد ، تخصيص نيابد بهتر است .